Toptancı Hali

Bilindiği üzere ülkemizde yaş sebze ve meyve ticareti 80 Sayılı Kanun ve 552 Sayılı Kanun Hakkında Kararname (KHK) ile düzenlenmiştir. 80 Sayılı Kanun'un uzun yıllar önce yayımlanması ve yaş sebze meyve ticaretine cevap verememesi üzerine ilgili Bakanlıkça 1995 tarihinde 552 sayılı KHK yayımlanarak dünya ekonomisine paralel olarak gelişen ülkemizde yaş meyve ve sebze sektörüne yön verilmeye çalışılmıştır.
Yürürlüğe giren 552 Sayılı KHK.' nin de sektörel sorunları çözememesi üzerine ilgili bakanlıkça sektör temsilcileri ve kamu kurumlarının görüş ve önerileri alınmadan 05.05.2007 tarihinde bir değişiklik daha yapılmış, yapılan bu değişiklik de dünyada gelişen tarım ekonomisi karşısın da ülkemizin yaş sebze ve meyve sektörünün sorunlarını çözmeden ziyade daha da artırmıştır.
Bu defa Sanayi ve Ticaret Bakanlığı, yaş sebze ve meyve sektörüyle ilgili başka bir yasa taslağını 2009 yılı haziran ayında yine sektör temsilcileri ve kamu kurumlarının görüş ve önerilerini almadan Başbakanlığa göndermiş, tasarının yeni yasama dönemde TBMM'de görüşülmesinin kararlaştırıldığı ilgili Bakanlıkça basına açıklanmıştır. Önümüzdeki günlerde TBMM de görüşülmesi beklenen taslağın alelacele TBMM gündemine alınması ülkemiz yaş sebze meyve sektöründe yaşanan sorunları çözmekten ziyade, sorunların artarak devam etmesine neden olacağı aşikardır.
Taslak ile sebze ve meyveler ile arz ve talep derinliğine göre belirlenecek diğer malların ticaretinin kaliteli, standartlara ve gıda güvenliğine uygun olarak serbest rekabet şartları içinde yapılmasını, malların etkin şekilde tedarikini, dağıtımını ve satışını, üretici ve tüketicilerin hak ve menfaatlerinin korunmasını, meslek mensuplarının faaliyetlerinin düzenlenmesini, toptancı halleri ile pazar yerlerinin çağdaş bir sisteme kavuşturulmasını ve işletilmesini sağlamak amaçlanmıştır. Taslağın amaç maddesinin güzel tanımlanarak taslağın diğer maddelerine konu;
a) Yaş Meyve Sebzenin üretim bölgesi Toptancı haline girmeden ticarete konu edilmesi,
b) Belediyelerce Müstahsilden alınan Belediye payının düşürülmesi,
c) Komisyoncuların müstahsilden almış oldukları komisyon oranının düşürülmesi,
d) Müstahsilden alınan belediye payının tüketim bölgesi halleriyle paylaşımı gibi olumsuzluklar gizlenmeye çalışılmıştır. Bu olumsuzluklara taslağın 4'ncü maddesindeki bildirim esasını örnek gösterebiliriz, Ekonomik gelişmelerin ve elektronik ticaretin hızla geliştiği günümüzde yaş meyve ve sebze ticaretinin toptancı hallerine girmeden bildirim esasına göre yapılması elbette çağdaş bir uygulamadır. Ancak bu uygulamanın amacına ulaşması için mutlaka elektronik altyapısının bulunması gerekir. Ülkemizde yaş sebze ve meyve ticaretine ait ulusal otomasyon ağı kurulmadan bildirim esasının devreye girmesi yaş sebze ve meyve sektöründe halen yüzde 60- 70'ler seviyesinde bulunan kayıt dışılığın daha da artmasına neden olacaktır.
Unutulmamalıdır ki mal ve hizmet teslimlerinden alınan KDV, toptancı hal kompleksi içerisinde işlem gören meyve ve sebzelerde yüzde 1, Toptancı Hal Kompleksi dışında (bildirim esasına göre ) işlem gören meyve ve sebzelerde yüzde 8 olarak tahsil edilmekte olup, yaş meyve ve sebzelerin üretim bölgelerindeki toptancı hal kompleksine girmemesinde ısrarcı olmak, meyve ve sebzenin vatandaşa yüzde 7 daha pahalı yedirmek anlamına geleceği bilinmelidir.
Müteakip taslağın 5nci maddesinde; yaş meyve ve sebze komisyoncuların aracılık faaliyetine karşı üreticiden almış oldukları komisyon oranı yüzde 8'den yüzde 6'ya indirilmesi hedeflenmiştir. Ülkemizdeki (tarımsal amaçlı) üretici örgütlerinin veya birliklerinin fonksiyonel etkinliği artırılmadan yaş meyve ve sebze sektörünü etkileyip piyasayı yönlendireceği düşünmek çok fazla iyimserlik olur.

Üretici örgütleri ve birliklerinin mali ve idari yapıları güçlendirilmeden komisyoncuların üreticilerden almış oldukları komisyon oranlarını düşürmek doğru olmayıp, komisyonculuk müessesesinin olumsuzluğa itilmesi, hem üreticiyi hem de yaş meyve ve sebze sektörünü çözümsüzlüğe sürükleyebilir.
Taslağın diğer bir maddesi olan 8'inci maddede üretim bölgesindeki belediyelerce, toptancı hal işletmeciliği dolayısıyla müstahsillerden kesilen yüzde 2 belediye (rüsum) payının yüzde 1' e indirilmesi, müteakip tahsil edilen yüzde 1' lik payın yüzde 0.5' inde tüketim bölgesi hal müdürlüğüne gönderilmesi kabul edilemez bir hükümdür.
Belediyelerin kanunlar gereğince görevlerini daha çağdaş, etkin ve verimli yapabilmeleri için alt ve üst yapı yatırımları yapmaları kaçınılmaz olup, bu yatırımlardan olan hal kompleksi alanlarının kurulması ve işletilmesinin de bir maliyeti olduğu unutulmamalıdır.

Toptancı hallerin yürüttükleri görev ve sorumlulukların detaylı olarak araştırması yapılmadan, Hal mevzuatını değiştirerek belediyelere ait toptancı hallerin gelirlerinin azaltılması, ileride hallerin işletme maliyetlerini karşılayamama gibi finansal sıkıntılar sonucunda kapatılabileceği unutulmamalıdır.

Toptancı halleri üretici mallarının fiyat bulduğu yerler olup, müstahsillerce üretilen meyve ve sebzeler maliyet esasına göre satılmamakta, günlük arz ve talebe göre satılmakta ve raf ömrü nedeniyle çok büyük risk taşımaktadır. Ayrıca bu sebeple sebze ve meyvelerin çevre ve insan sağlığı düşünülerek satışa sunulması izlenebilirlik ve laboratuar kontrollerinin yapılabilmesi için toptancı hallerinin mutlaka faal olması gerekir.
.
AB normlarına göre hazırlandığı bakanlık yetkililerince ifade edilen bu yasa taslağına ne ülkemiz tarım sektörü ne de çiftçilerimiz hazır değildir. Unutulmamalıdır ki ülke gerçekleriyle bağdaşmayan yasaların uygulanması ileride telafisi imkansız sorunlar çıkmasına neden olabilir. Bu nedenle gerek üreticiye gerekse tüketiciye kamu hizmeti verebilmek amacı ile belediyelerce kurulan ve yönetilen toptancı hallerinin gelirleri azaltılarak, önce zarar ettirilip daha sonra kapatılmaya çalışılmasının ülke ve vatandaş yararına bir uygulama olmayacağı bilinmelidir.
Mevcut hal mevzuatı ve yeni hal yasa tasarısının yukarıda anlatılan tespitler ve ilkeler doğrultusunda incelendiğinde yaş meyve ve sebze sektörüne yeterince dinamizm katmadığı görülecek olup, ekonomik sınırların kalmadığı globalleşen dünyada yaş meyve ve sebze sektöründe dünyanın 4'üncü büyük üreticisi durumunda bulunan ülkemizin bu sektördeki etkinliğinin sürdürülebilmesi, mevcut pazar payının korunup daha artırılması, paydaşlarla rekabet edebilecek bir konuma getirilmesi için bu yasa tasarısının TBMM'de görüşülüp kabulünden evvel sektör temsilcileri, sivil toplum örgütleri ve kamu kurumlarının da katılımıyla oluşturulacak çalıştay tarafından hazırlanacak rapora göre yasallaşmasının uygun olacağı düşünülmektedir

 

 



  • Live Cams

  • Hava Durumu

  • Döviz Kurları

    2.8185 YTL
    $ 2.0956 YTL
    £ 3.5633 YTL
>